|
Taisea
GIỚI THIỆU
Ở miền Bắc Việt Nam có khoảng 250.000 - 400.000 người thuộc dân tộc Thái trắng. Họ đã và đang sống ở miền Bắc Việt Nam được hơn 1.200 năm, di cư sang đây từ tỉnh Vân Nam Trung Quốc. Xuất thân từ gia đình Thái, họ có họ hàng với người Thái ở Thái Lan, Lào ở Lào và có liên quan rắt mật thiết với bộ tộc Thái đen hay Tai Đam. Thuyết duy linh hay thờ phượng các thần linh đã có ảnh hưởng lớn đến thế giới quan của họ, pha trộn với việc thờ cúng tổ tiên có nguồn gốc rất giống với người Trung Quốc và người Việt Nam. Đối với hệ thống niềm tin cơ bản này, 30% người dân tộc Thài trắng đã đặt đạo phật lên trên hết. 1% khác xem chính họ là người thuộc đạo Cơ Đốc. Người dân tộc Thài rất lịch sự và hiếu khách. Ngay từ khi còn trẻ họ được dạy dỗ phải biết kính trọng người bậc trên. Nhìn chung, họ là những ngơừi nông dân trồng lúa, sản phẩm dệt của họ rất phức tạp, nhiều màu sắc và gây ấn tượng, họ cũng có tiết mục nhảy dộc nhất vô nhị.
NGUỒN GỐC VÀ SỰ DI CƯ VÀO VIỆT NAM
Những người nói tiếng Đaic dã và đang sống ở miền Bắc Việt Nam được hơn 3000 năm. Cách đây khoảng 2000 năm khi người gốc Hán Trung Quốc đầu tiên đến Việt Nam theo hướng nam, xuất hiện nhiều người nói tiếng Thái đã di cư sang phía tây của tỉnh Vân Nam Trung Quốc. Chính sự di cư này đã cho thấy nhóm nhỏ người Thái này gọi là Thái Tây Nam bao gồm Thái đen, Thái trắng và Thái đỏ, Lào, Lue và người Thái. Dân tộc Tày và Nùng ở miền Đông Bắc Việt Nam cũng là một phần của nhóm Đaic không bao giờ di cư vào Vân Nam, mà họ chọn sống ở miền Đông Bắc Việt Nam. Sau khi Vương Quốc Nanzhao của hai dân tộc Tạng-Miến được thành lập vào năm 732 sau công nguyên, dường như số lượng nhiều nhóm dân tộc Thái Tây Nam di cư ra khỏi tỉnh Vân Nam theo hướng nam vào Sip Song Chu Tai. Đây là khu vực gần biên giới Trung Quốc và Việt Nam tên là Chiang Saen. Từ vùng Tây bắc Việt Nam, nhóm người Thái nói tiếng Chiang Saen di cư vào phía Tây Bắc của đất nước Lào và miền Bắc Thái Lan rồi vào trung tâm Thái Lan. Những người nói tiếng Thái của nhóm nhỏ này bao gồm: Thái, Lào Song Đam, Thái đen và Thái Lanna của Thái Lan; Thái trắng, Thái đen, Thái đỏ của Lào và Thái trắng, Thái đen là của Việt Nam. Điều này có lẽ cho thấy rằng Thái trắng ở miền Tây Bắc Việt Nam có một mối quan hệ chặt chẽ với người Thái Lanna (người Thái Lan miền Bắc) và miền Trung Thái Lan hơn người dân tộc Tày và Nùng ở Miền Đông Bắc Việt Nam.
DÂN TỘC THÁI TRẮNG MIỀN BẮC VIỆT NAM
Người Thái trắng đã di cư dến miền Bắc Việt Nam trong khoảng thế kỷ thứ 6 hay 7 là tổ tiên của người Thái trắng tìm thấy ngày nay, họ hiện đang sống tại các tỉnh Yên Bái, Sơn La, Hoà Binh, Thanh Hoá và Nghệ An. Ban đầu họ định cư ở vùng lân cận huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Nơi đây họ thành lập Muang Pak Ha. Từ sự định cư này, họ lại thành lập khu dân cư mới ở Muang Lo (Nghĩa Lộ) ở tỉnh Yên Bái, bắc ngang qua dòng sông Hồng. Sau này, họ thành lập khu định cư mới Muang Pua ở huyện Bắc Yên và Muang Tak ở huyện Phú Yên, tỉnh Sơn La. Từ đây, một số người dân tộc Thái trắng vượt qua dòng sông Đen và thành lập khu định cư Muang Sang (Muang Xang) ở huyện Mộc Châu.
Khi dân tộc Thái trắng thành lập khu định cư Muang Pak Hà (Bắc Hà) thì có nhóm khác đã vượt biên giới Trung Quốc sang miền Bắc Việt Nam, bây giờ là tỉnh Lai Châu. Nhóm này thành lập khu định cư ở các huyện Mường Tè, Phong Thổ và Lai Châu thuộc tỉnh Lai Châu.
Trong vòng thế kỷ thứ 14, một số người Thái trắng di cư từ Muang Lo đến huyện Mai Châu. Nhóm này và nhóm xa hơn ở phía nam liên quan đến việc phân nhóm rất rõ rệt của người Thái trắng mà chúng ta có thể liệt họ vào họ vào nhóm người Thái trắng Miền Nam.
Vào những thế kỷ 14 và 15, những người cai trị dân tộc Thái đen, có quyền lực ở Muang Muai (Thuần Châu), kiểm soát hơn 100 Muang kéo dài từ Hoà Bình ở phia nam đến tây nam tỉnh Vân nam thuộc phía băc bao gồm cả Muang hay cộng đồng Thái đen lẫn Muang dân tộc Thái trắng. Khu vực được biết đến là Sip Song Chu Tai (Hay Sip Song Chau Tai, dịch như 12 người cai trị). Điều này đóng một vai trò rất quan trọng cho việc phát huy nền văn hoá Thái ở miền Bắc phân biệt được với văn hoá Thái ở miền Nam (huyện Mai Châu và phia nam).
Vào cuối thế kỷ thứ 18, người Miến Điện xâm chiếm khu vực chung quanh Mường Thanh (Điện Biên) và Muang Mai (Thuần Châu). Vào năm 1782 vua Rama I của nước Siêm giành quyền bá chủ toàn bộ khu vực Sip Song Chu Tai và sang thế kỷ sau những người cai trị Siêm đã coi người Thái ở khu vực Sip Song Chu Tai là nô lệ của họ. Sau nhiều thập kỷ sau năm 1834, dân tộc Thái ở khu vực này đã phải cống nộp lễ vật cho những người thống trị Băng Cốc dưới triều đại Chakri Siêm và Huế dưới triều Nguyễn của Việt Nam. Trong chính người Thái, người lãnh đạo thuộc dân tộc Thái trắng vùng Muang So (Phong Thổ) và Muang Lay làm thống trị trong suốt thời gian này.
Trong những năm 1880, người lãnh đạo Thái trắng khu vực Muang Lay, Cam Oum đã liên kết với những tên cướp Trung Quốc để cướp bóc và gây hỗn loạn đáng kể ở khu vực này. Trong suốt từ năm 1884 đến 1887 hai đoàn quân đội Siêm đã nỗ lực dẹp đi những cuộc bóc này và lại đòi quyền bá chủ cho người Siêm. Những người Siêm này hoạt động trên toan khu vực, lấy Muang Thanh (Điện Biên) làm trụ sở và duy trì mối quan hệ mật thiết với dân tộc Thái đen ở đó.
Ngay sau đó, một đoàn quân Pháp do Auguste Pavie dẫn đầu tiến vào khu vực năm 1889, người cai trị Thái trắng của Muang Lay bị bắt buộc ký Hiệp Ước công nhận người Pháp có toàn quyền cai trị khu vực Sip Song Chu Tai. Trong con mắt của những người địa phương, hành động này tuyên bố vị trí thống trị Thái trắng này cao hơn so với những người Thái trắng khác và người Thái đen ở miền nam. Bốn năm sau đó, người Pháp lại ép người Siêm ký một Hiệp định, một trong số điều khoản là nhượng lại vùng Sip Song Chu Tai cho người Pháp là người đã làm chủ đồng bằng Việt Nam thời gian đó.
Khi Nhât đóng chiếm Đông Dương thuộc Pháp suốt Thế Chiến thứ II, người Thái thấy rằng dường như họ đã quyền tự trị. Tuy nhiên, khi chiến tranh gần kết thùc, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã có mặt trong khu vực những người Thái đen ở tỉnh Sơn La. Khi Pháp tìm cách giành lại quyền cai trị trên khu vực Sip Song Chu Tai, họ đã làm như vậy thông qua người lãnh đạo Thái trắng Deo Van Lang tại Muang Lay. Đáp lại sự ủng hộ của ông này Pháp đã thành lập một Liên Đoàn Thái Tự trị do Deo Van Long làm chủ tịch và thủ đô đặt ở Muang Lay.
Sau khi đánh thắng Pháp ở tỉnh Hoà Bình năm 1952, Đảng Cộng Sản bắt đầu mở cuộc tấn công vùng cao nguyên Tây Bắc Việt Nam. Cho đến năm 1954, khi Đảng Cộng Sản chiến thắng Pháp ở Điện Biên Phủ, tình hình ở khu vực Sip Song Chu Tai vô cùng bấp bênh, đã xảy ra sự thiệt mạng nặng nề cho người Thái. Vì là có mối quan hệ rất chặt chẽ đối với Pháp cho nên người Thái trắng thuộc tỉnh Lai Châu đã phải hứng chịu sự thiệt mạng của hàng ngàn người trong suốt cuộc sung đột.
Trong suốt thời gian thực dân Pháp chiếm đóng vào đầu năm 1890, Pháp đã có chính sách Việt Nam hóa các dân tộc thiểu số, từng bước làm giảm quyền hành của những người cai trị bộ tộc. Chính sách này cũng áp dụng cho cả những người lãnh đạo Thái trắng kế vị ở Lai Châu như Đèo Văn Trị. Con trai Đèo Văn Long, đã được gửi xuống Hà Nội và bố trí vào những vị trí không mấy quan trọng ở khu vực châu thổ Tonkin. Tuy nhiên vào 1940, nhằm sử dụng những người lãnh đạo Thái làm người môi giới cây thuốc phiện, Pháp đã đảo ngược chính sách của mình và gửi Đèo Văn Long quay lại Lai Châu làm người cai trị lãnh thổ. Long và những người lãnh đạo Thái khác đã thương lượng với bạn láng giềng là dân tộc người Mèo trên núi mua thuốc phiện và gửi nguyên liệu gia tăng đó đến nhà máy Độc quyền thuốc phiện ở Sài Gòn để tinh chế sau đó mang bán. Sau 1940, những người đứng đầu chế độ Phong Kiến ép người nông dân Hmông mở rộng hơn cánh đồng thuốc phiện. Trong suốt 15 năm sau cho đến tận năm 1954, những người lãnh đạo Thái dưới thời Phong Kiến lừa gạt và không chịu trả tiền đầy đủ cho người Hmông, họ đã không tìm được đầu ra cho mặt hàng thuốc phiện. Kết quả là, người Hmông tự liên minh với Việt Minh cho một trận chiến quyết định ở Điện Biên Phủ năm 1954.
Sau cuộc chiến thắng của Đảng Cộng Sản ở niềm Bắc năm 1955, Chính Phủ miền Bắc Việt Nam đã thành lập một vùng tự trị Thái-Mèo. Họ đã đưa người Thái đen lên lãnh đạo khu vực và thành lập một thủ đô tại huyện Tuần Châu vùng lân cận cũ của Muang Muoi. Từ đó, cơ cấu hành chính mới sáp nhập với khu vực cũ và phân chia ra mấy tỉnh và mỗi tỉnh có một trung tâm hành chính riêng.
THÁI TRẮNG MIỀN NAM VIỆT NAM
Thái trắng Miền Nam Việt Nam thì phải kể đến Thái trắng ở huyện Mai Châu tỉnh Hoà Bình và ở phía nam. Những nhóm người dân tộc Thái trắng này không có liên quan gì đến Sip Song Chu Tai vì thế mà văn hoá của họ có cái gì đó khác biệt so với người Thái trắng ở khu vực phía Bắc. Tuy nhiên, măc dầu người Thái ở Mai Châu rõ ràng là người Thái trắng, những người ở xa dưới phía nam có pha trộn nhiều với người Thái đen hiện đang sinh sống ở các vùng của họ, tao ra một số phức tạp cho việc phân loại. Trong vòng thế kỷ thứ 14, một số Thái trắng di cư từ Mai Châu theo dọc dòng sông Mã đến tỉnh Thanh Hoá, thành lập khu định cư Muang Kasa, đặt trung tâm gần thị trấn Quan Hoa ngày nay. Dân tộc Thái trắng này dần dần trải rộng ra và cư ngụ tại các huyện Muong Lat, Quan Hoa and Quan Son ngày nay thuộc tỉnh Thanh Hoá cũng như phần gần của tỉnh Houa Phanh thuộc nước Lào. Về sau, một số Thái trắng đã di cư đến tỉnh Nghệ An vào các huyện ngày nay như: Quế Phong (Muang Nok), Quy Châu (Châu Tiên), Quy Hop (Khun Tinh), Tuong Duong và Con Cuong. |
