Original article from Taisea website
NHỮNG ĐẶC ĐIỂM NHẬN DẠNG
Dân tộc Thái trắng ở miền Bắc tỉnh Lai Châu được phân biệt với các nhóm khác chủ yếu ở áo quần của phụ nữ. Nhìn chung, phụ nữ Thái trắng mặc áo màu trắng và có cổ hình chữ V ở phía trước. Khăn đội đầu có màu trắng trơn để phân biệt với phụ nữ Thái đen, mà khăn đội đầu của Thái đen có trang trí công phu hơn. Giống như Thái đen, phụ nữ Thái trắng mặc váy quấn, đen trơn và có thắt lưng làm bằng cốt tông hoặc tơ tằm màu xanh hoặc màu tím nhạt. Túi đeo vai của người Thái trắng khác với Thái đen, nó được làm bằng cốt tông trắng và pha lẫn những đường kẻ xọc màu tối hệp.
Ở các tỉnh Sơn La và Yên Bái, phụ nữ Thái trẵng cũng mặc váy quấn giống như phụ nữ Thái đen. Váy dài, có màu xanh chàm đậm hoặc đen với cạp quấn màu trắng, màu xanh hoặc màu đỏ. Áo tương đối ngắn, đôi khi họ lại để hở một khoảng giữa váy và áo.
Váy quấn của phụ nữ Thái trắng ở phía nam có ba đoạn: Cạp váy hay còn gọi là phần phía trên ngực, phần chính của cơ thể và đường viền. Hoa văn rất khác nhau. Dưới đây một ví dụ.
(From Howard, 2002:245)
HỆ THỐNG TÍN NGƯỠNG
Thuyết duy linh (Thờ phượng thần linh) và thờ cúng tổ tiên là hệ thống tín ngưỡng cơ bản, thậm chí đối với cả những người theo đạo phật. Thái trắng thờ nhiều thần và vật thể khác nhau, và họ cũng tin rằng con người ta có 'nhiều linh hồn đơn lẻ'. Họ tổ chức rất nhiều lễ để 'gọi về' các linh hồn vì họ tin rằng chính những linh hồn đó sẽ củng cố nhân cách của mỗi một cá nhân. Họ tin vào những linh hồn của những người quá cố, một thế giới tự nhiên, thế giới chính trị và nhiều nơi khác nhau.
Trung tâm của hệ thống tín ngưỡng la Pi, khái niệm của người Thái nghĩa là không nhìn thấy, những thế lực vô hình và đặc biệt là con người. Pi có mối quan hệ trực tiếp với con người những người không có khả năng làm giống như Pi. Pi có nhửng thế lực huyền bí và siêu nhiên mà có thể điều khiển được đời sống tinh thần của một cá thể và cả một cộng đồng. Thái chia Pi ra làm 2 cấp bậc. Đứng đầu là các vị thần Pi, cao nhất là Then Lương là các vị thông thường là nhân từ nhưng cũng dễ mang tai hoạ đến cho người ta nếu như các vị này bị xúc phạm. Những ling của Pi hay còn gọi là ma là những thế lực làm hại mình, chính những thế lực này gây ra những sự tổn hại và những sự bất hạnh. Đối với người Thái, họ phân biệt chủ yếu là Pi di (Thần linh) và Pi hai (Hồn ma).
"Hệ thống của Pi được phân chia theo các cấp bậc nghiêm khắc và lĩnh vực phạm vi quyền hạn cụ thể: Các vị thần ở Mường Pha vĩnh viễn ngự trị ở trên trời . . . trong khi đó Pi tự nhiên thì lại có mặt ở khắp mọi nơi, trong những khu rừng, cánh đồng lúa, trong nhà, mường, bản. Nhưng một Pi nào đó như Pi tổ tiên của các gia đính bè đảng lại thường ở trong hong huon (Bàn thờ trong nhà) để bảo vệ con cháu. Pi Mường (Thần huyện), Pi bản (Thần bản) có mặt ở một số nơi dưới quyền hạn của nó." (Dau Tuan Nam, P.11)
Một người phụ nữ Thái khi về nhà chồng được phép xây bàn thờ tổ tiên riêng để thờ lạy cha mẹ cô ta đã qua đời. Người phụ nữ ấy chỉ giới hạn thờ cúng thế hệ thứ nhất trở lên. Những nghi lễ cơ bản về thờ cúng ông bà tổ tiên trong gia đình do người chồng hướng dẫn.
Trong quá khứ (Có lẽ ngay cả hiện tại), người đàn ông như thường lệ đeo vòng xuyến bằng bạc, họ coi đó như là chiếc bùa bảo vệ họ khỏi ốm đau. Tuy nhiên, họ cũng thay vòng bạc bằng một sợi dây đẻ thuận lợi hơn cho họ khi làm việc. Trẻ con cũng đeo xuyến để bảo vệ khỏi bị đau ốm do thần ma quỷ gây ra.
THỨC ĂN
Thức ăn chính của người Thái trắng la gạo nếp phụ thêm với các loại rau, thịt gà, thịt lợn, thịt bò và cá. Đồ uống bao gồm nước, trà, rượu. Người ta ăn bằng tay và thìa thay vì sử dụng đũa. Tuy nhiên, ít nhất là đối với người Thái trắng ở Mai Châu họ có dùng đũa.
CẤU TRÚC XÃ HỘI
Xã hội truyền thống của người Thái do các vua phong kiến cai trị rất là có tôn ti trật tự, họ làm chủ những vùng đất chiếm hữu rất rộng của nhửng người thôn bản. Chữ viết của họ dựa trên tiếng Phạn là một tài sản thừa kế văn chương cách đây năm thế kỷ, bao gồm cả những áng văn thơ mang tính thiên sử thi, lịch sử và một nền văn học dân gian giàu có. Người Thái cũng nổi tiếng với tiết mục nhảy độc nhất vô nhị và hàng dệt gấm kim tuyến trang trí hoa, chim chóc và rồng. Những sản phẩm này có bán sẵn ở các chợ thôn bản.
Khi còn trẻ phụ nữ đã học cách dệt và thiêu, thậm chí họ còn chuẩn bị một bộ chăn để làm của hồi môn. Nhà của người Thái vẫn còn xây dựng trên cột kiểu nhà sàn, khung gỗ hoặc là tre, dường như là kiến trúc có khác nhau giữa các vùng.
Người Thái trắng đặc biệt lịch sự, lễ phép và hiếu khách. Trể em được dạy đõ phải kính trọng những người bậc trên. Bậc trên thường là phụ thuộc vào tuổi tác nhưng nó cũng liên quan đến nghề nghiệp và sự giàu sang. Gia đình là hạt nhân của xã hội Thái trắng. Ở các làng nông thôn, các gia đình sống gần nhau. Đó là gia đình phụ quyền có vợ chồng sống hoà thuận với nhau. Thái trắng được phân biệt theo sự phân chia lao động công bằng cho cả hai giới. Cả nam và nữ đều cấy cày, trồng trọt, bắt cá, nấu nướng, chăm sóc con cái, lau nhà cửa và giặt giũ quần áo.
"Truyền thống chính trị và cấu trúc xã hội của người Thái đen và trắng bản chất là phong kiến. Nó tập trung vào Mường, có thể nói là một nước có ông Hoàng cai trị. Mỗi Mường có vài bản (Cũng đánh vần là 'bahn'). Có 5 phạm trù xã hội chính. Trên hết là những người trị vì mang tính cha truyền con nối ở tại mường, gọi là phia tao. Dưới họ là một số người đáng chú ý, họ quản lí các bản của Mường, cung cấp lao động khổ sai (Kuong) và thu thuế (Nguot). Sau đó là tầng lớp thầy tu (mot lao hay mo chang). Có khoảng 10 cấp bậc thầy tu. Một trong những nhiệm vụ của họ là trong những buổi lễ trước công chúng họ phải thuật lại nguồn gốc giới qúy tộc địa phương và lịch sử sự di cư của người Thái đến Mường. Dưới những tầng lớp cao này là phần lớn những người cư trú của Mường là những người bình dân. Cuối cùng là những người giúp việc những người này phần lớn là Mon-Khmer". (Howard, 2002:76) |
